Stunden

Gebete, die in verschiedenen christlichen Konfessionen zu bestimmten Zeiten des Tages gesprochen werden.

Na początku XV-wiecznej francuskiej księgi godzinek (MS13, Society of Antiquaries of London), otwartej na ilustrację „Adoracji Magów”. Przekazana Towarzystwu w 1769 r. przez ks. Charlesa Lyttletona, biskupa Carlisle i prezesa Towarzystwa (1765-8).

Godzinki są popularną w średniowieczu chrześcijańską księgą dewocyjną. Jest to najczęstszy rodzaj zachowanego średniowiecznego rękopisu świetlnego. Wie każdy manuskrypt, każdy manuskrypt księgi godzinek jest unikalny w ten ob inny sposób, ale większość zawiera ähnlich zbiór tekstów, modlitw i psalmów, często z odpowiednimi ozdobami, für chrześcijańskiej pobożności. Oświetlenie lub dekoracja jest minimalna w wielu przykładach, często ogranicza się do ozdobionych dużych liter na początku psalmów i innych modlitw, ale książki wykonane dla bogatych patronów mogą być niezwykle hojne, z całostronicowymi miniaturami. Ilustracje te łączyłyby w sobie malownicze sceny z życia wiejskiego z obrazami sakralnymi. Księgi godzinek były zazwyczaj napisane po łacinie (łacińska nazwa dla nich to horae), choć wiele z nich jest napisanych w całości lub częściowo w językach europejskich, zwłaszcza w języku niderlandzkim. Angielski termin primer jest obecnie zwykle zarezerwowany dla tych książek, które są napisane w języku angielskim. Do dnia dzisiejszego zachowały się dziesiątki tysięcy książek godzinnych, w bibliotekach i prywatnych zbiorach na całym świecie.

Das typische Stundengebet ist eine verkürzte Form des Breviers, das das in den Klöstern rezitierte Offizium enthielt. Es wurde für Laien entwickelt, die Elemente des Mönchtums in ihr Andachtsleben einbeziehen wollten. Das Stundengebet bestand in der Regel aus der Lesung vieler Psalmen und anderer Gebete. Typische Beispiele sind der Kalender der kirchlichen Feste, Auszüge aus den vier Evangelien, die Messlesungen für die großen Feste, das Kleine Offizium der Heiligen Jungfrau Maria, die fünfzehn Stufenpsalmen und die sieben Bußpsalmen, Litanei Heilige, Totenamt und Stunde des Kreuzes.

Większość XV-wiecznych ksiąg godzinek ma te podstawowe treści. Często dodawane były modlitwy maryjne Obsecro te („Proszę cię”) i O Intemerata („O nieskalany”), a także nabożeństwa do użytku podczas Mszy św. i medytacje o Męce Pańskiej, między innymi teksty fakultatywne.

Sogar dieses Niveau der Dekoration ist reicher als bei den meisten Büchern, wenn auch weniger als die großen Mengen an Illumination in Luxusbüchern, die am häufigsten in der Reproduktion zu finden sind.

Modlitwa Godzinki ma swoje ostateczne źródło w Psałterze, który mnisi i mniszki były zobowiązane do recytacji. Do XII wieku rozwinęła się ona w brewiarz, z cotygodniowymi cyklami psalmów, modlitw, hymnów, antyfonów i odczytów, które zmieniały się wraz z sezonem liturgicznym. Ostatecznie wybór tekstów powstał w znacznie krótszych tomach i został nazwany księgą godzin. W drugiej połowie XIII wieku Modlitwa Godzinki stała się popularna jako osobisty modlitewnik dla mężczyzn i kobiet, którzy prowadzili świeckie życie. Składał się on z wyboru modlitw, psalmów, hymnów i lekcji opartych na liturgii duchownych. Każda z książek była wyjątkowa w swojej treści, choć wszystkie zawierały Godziny Maryi Panny, nabożeństwa odprawiane w ciągu ośmiu godzinek kanonicznych dnia, co stanowiło uzasadnienie nazwy „Modlitwa Godzinki”.

Wiele ksiąg godzinek zostało stworzonych dla kobiet. Istnieją pewne dowody na to, że niekiedy były one wręczane jako prezent ślubny przez męża dla jego małżonki. Często były one przekazywane przez rodzinę, jak zapisano w testamentach.

Chociaż najsilniej oświetlone księgi godzinek były ogromnie drogie, mała książka z małym oświetleniem lub bez oświetlenia była dostępna znacznie szerzej, a coraz częściej w XV wieku. Najwcześniejszy zachowany przykład angielski został najwyraźniej napisany dla laika mieszkającego w Oksfordzie lub w jego pobliżu około 1240 roku. Jest on mniejszy niż współczesny paperback, ale mocno oświetlony dużymi inicjałami, ale nie ma pełnostronicowych miniaturek. Do XV wieku istnieją również przykłady, że służba miała własne Księgi Godzin. W sprawie sądowej z 1500 roku, kobieta biedna zostaje oskarżona o kradzież modlitewnika służącej domowej.

Bardzo rzadko w księgach tych znajdowały się modlitwy specjalnie skomponowane dla ich właścicieli, częściej jednak teksty te są dostosowane do ich gustu lub płci, łącznie z umieszczeniem ich nazwisk w Modlitwach. Niektóre z nich zawierają obrazy przedstawiające ich właścicieli, a niektóre herby. Te, wraz z wyborem świętych upamiętnionych w kalendarzu i wyborach, są głównymi wskazówkami dotyczącymi tożsamości pierwszego właściciela. Eamon Duffy wyjaśnia, jak te książki odzwierciedlały osobę, która je zamówiła. Twierdzi on, że „osobisty charakter tych książek war często sygnalizowany przez włączenie do nich modlitw specjalnie skomponowanych lub zaadaptowanych dla ich właścicieli”. Ponadto twierdzi on, że „aż połowa zachowanych rękopisów Książki godzinek mają adnotacje, marginalia lub jakieś dodatki”. Takie dodatki mogą oznaczać jedynie umieszczenie jakiegoś regionalnego lub osobistego patrona w standardowym kalendarzu, ale często zawierają materiał dewocyjny dodany przez właściciela. Właściciele mogliby pisać w ważnych dla nich terminach, notatki na temat miesięcy, w których wydarzyły się rzeczy, które chcieliby zapamiętać, a nawet obrazy znalezione w tych książkach byłyby spersonalizowane dla właścicieli – np. miejscowych świętych i lokalnych uroczystości. Co najmniej do XV wieku w holenderskich i paryskich warsztatach, zamiast czekać na indywidualne zamówienia, produkowano książki godzinne, które miały być przechowywane lub dystrybuowane. Czasami zostawiano w nich miejsca na dodawanie spersonalizowanych elementów, takich jak lokalne święta czy heraldyka.

Stil und Layout der traditionellen Stundenbücher wurden um die Mitte des 13. Jahrhunderts zunehmend standardisiert. Der neue Stil zeigt sich in den Büchern des Oxforder Buchmalers William de Brailes, der eine kommerzielle Werkstatt betrieb (er hatte kleine Aufträge). Seine Bücher enthielten verschiedene Aspekte des Breviers der Kirche und andere liturgische Aspekte für den Gebrauch der Laien. "Es enthielt einen immerwährenden Kalender, die Evangelien, Gebete an die Jungfrau Maria, den Kreuzweg, Gebete an den Heiligen Geist, Bußpsalmen, Litaneien, Gebete für die Verstorbenen und Auswahlen für die Heiligen. Der Zweck des Buches war Unterstützung seiner frommen Patronin bei der Ordnung ihres täglichen geistlichen Lebens nach den acht kanonischen Stunden, von der Mette bis zur Komplet, die von allen frommen Mitgliedern der Kirche eingehalten werden. Der Text, der mit Rubriken, Vergoldungen, Miniaturen und schönen Illuminationen versehen war, sollte zur Meditation über die Geheimnisse des Glaubens, über das Opfer des Christus für den Menschen und über die Schrecken der Hölle, und vor allem die Verehrung der Jungfrau Maria zu betonen, die im dreizehnten Jahrhundert auf ihrem Höhepunkt war." Diese Anordnung wurde über die Jahre beibehalten, da viele Aristokraten ihre eigenen Bücher in Auftrag gaben.

Dekorationen

Ganzseitige Miniatur des Mai, aus Simon Bennings Kalenderzyklus, frühes 16.
Da viele der Stundenbücher reich illuminiert sind, stellen sie ein wichtiges Zeugnis des Lebens im 15. und 16. Jahrhundert sowie eine Ikonographie des mittelalterlichen Christentums dar. Einige waren auch mit Juwelen, Porträts und heraldischen Wappen verziert. Einige wurden in Korsetts gebunden, um sie leichter tragen zu können, obwohl nur wenige dieser oder anderer mittelalterlicher Einbände erhalten geblieben sind. Luxusbücher wie das Talbot-Stundenbuch von John Talbot, 1. Earl of Shrewsbury, können ein Porträt des Besitzers oder in diesem Fall seiner Frau enthalten, die in Anbetung der Jungfrau und des Kindes kniet, als eine Art Stifterporträt. In teuren Büchern zeigten Miniaturzyklen das Leben der Jungfrau oder die Passion in acht Szenen, die die acht Stunden der Jungfrau schmückten, und die Labyrinthe der Monate und die Tierkreiszeichen schmückten den Kalender. Die weltlichen Szenen der Kalenderzyklen enthalten viele der bekanntesten Bilder aus den Stundenbüchern und spielten eine wichtige Rolle in der frühen Geschichte der Landschaftsmalerei.

Używane księgi godzinek były często modyfikowane dla nowych właścicieli, nawet wśród królików. Po pokonaniu Ryszarda III, Henryk VII przekazał księgę godzinek matce Ryszarda, która zmodyfikowała ją tak, aby zawierała jego nazwisko. Heraldry był zwykle wymazywany lub nadmalowywany przez nowych właścicieli. Wielu z nich ma odręczne adnotacje, osobiste dodatki i notatki na marginesie, ale niektórzy nowi właściciele zlecili też nowym rzemieślnikom dołączenie większej ilości ilustracji lub tekstów. Sir Thomas Lewkenor z Trotton zatrudnił ilustratora, który dodał szczegóły do tego, co obecnie nazywane jest Godzinami Lewkenora. Liście niektórych zachowanych ksiąg zawierają notatki z księgowości domowej lub zapisy urodzeń i zgonów, na wzór późniejszych biblii rodzinnych. Niektórzy właściciele zbierali także autografy godnych uwagi osób odwiedzających ich dom. Książeczki godzinek były często jedyną książką w domu i były powszechnie używane do nauki czytania przez Kinder, manchmal hatten sie eine Alphabet-Seite, um ihnen dabei zu helfen.

Gegen Ende des 15. Jahrhunderts produzierten die Drucker Stundenbücher mit Holzschnittillustrationen, und das Stundengebet war eines der Hauptwerke, das in der verwandten Holzschnitttechnik verziert wurde.

Luxus-Gebetsstunde

Die reichen illusionistischen Bordüren dieses flämischen Stundenbuchs aus dem späten 17. Jahrhundert sind typisch für die Luxusbücher dieser Zeit, die nun oft auf jeder Seite verziert waren. Der in den Textbereich einschneidende Schmetterlingsflügel ist ein Beispiel für das zeittypische Spiel mit visuellen Konventionen.

(Zu den Pflanzen gehören Veronica, Vinca, Viola tricolor, Bellis perennis und Chelidonium majus. Der Schmetterling ist Aglais urticae. Der lateinische Text ist dem Heiligen Christophorus gewidmet).
Im 14. Jahrhundert hatte das Stundengebet den Psalter als gängigstes Vehikel für aufwendige Illuminationen überholt. Dies spiegelte zum Teil die wachsende Dominanz der Buchmalerei wider, die von Laien und nicht von Mönchsklerikern in Auftrag gegeben und ausgeführt wurde. Ab dem späten vierzehnten Jahrhundert begannen viele bibliophile königliche Persönlichkeiten, luxuriöse illuminierte Manuskripte für ihre Dekorationen zu sammeln, eine Mode, die sich von den Höfen der Valois in Frankreich und Burgund sowie Prag unter dem Kaiser Karl IV. Eine Generation später war Prinz Philipp der Gute von Burgund der bedeutendste Sammler von Handschriften, und auch einige aus seinem Kreis sammelten. In dieser Zeit überholten die flämischen Städte Paris als führende Kraft der Aufklärung, eine Position, die sie bis zum endgültigen Niedergang der aufgeklärten Handschrift im frühen 16. Jahrhundert behielten.

Der berühmteste aller Sammler, der französische Prinz John, Herzog von Berry (1340-1416), besaß mehrere Stundenbücher, von denen einige erhalten sind, darunter das berühmteste, die Très Riches Heures du Duc de Berry. Diese wurden um 1410 von den Gebrüdern Van Limburg begonnen, aber nicht vollendet, und die Dekoration wurde über mehrere Jahrzehnte von anderen Künstlern und Besitzern fortgesetzt. Das Gleiche galt für die Turin-Mailand-Stunden, die ebenfalls in Berrys Besitz übergingen.

Jahrhunderts konnte eine viel größere Gruppe von Adligen und wohlhabenden Geschäftsleuten hochdekorierte, oft kleine Stundenbücher bestellen. Mit dem Aufkommen des Buchdrucks schrumpfte der Markt stark, und um 1500 wurden die hochwertigsten Bücher wieder nur für Königshäuser oder sehr große Sammler produziert. Eines der letzten großen illuminierten Stundenbücher war das Farnese-Stundenbuch, das 1546 für den römischen Kardinal Alessandro Farnese von Giulio Clovio vollendet wurde, der auch der letzte große Manuskriptilluminator war.