Athenagoras (z domu Aristocles Spyrou, 25 marca/6 kwietnia 1886 – 7 lipca 1972) was ekumenicznym patriarchą Konstantynopola od 1 listopada 1948 do 7 lipca 1972.
Biographical data
He was born 25 marca/6 kwietnia 1886 roku w Tsaraplanie (obecnie Vasiliko) w Epirze, który w tym czasie był yet terytorium Imperium Osmańskiego. Jego ojciec, Mateusz, był lekarzem, a matka, Helen, pochodziła z Konitsy.
W 1903 roku wstąpił do Szkoły Teologicznej w Halkach. W 1910 roku uzyskał stopień naukowy z teologii, został mnichem i otrzymał święcenia diakonatu z rąk metropolity Polikarpa z Elassony. Następnie pełnił funkcję archidiakona metropolity pelagońskiego do 1918 r., kiedy to metropolia przestała podlegać jurysdykcji patriarchatu. W 1919 roku ówczesny arcybiskup Aten Meletios Metaxakis zatrudnił go jako archidiakona i sekretarza archidiecezji. Po przewadze ruchu z 1922 r. został sekretarzem „Związku Pagliriki”, ruchu kochających duchownych przyjaznych partii wenezuelskiej.
Bishop of Corfu
In December 1922, during the revolutionary government of N. Plastiras and while he was still a deacon, he was elected Metropolitan of Corfu, and was consecrated bishop on December 22, 1922 at the Metropolitan Church in Athens.
W tej Metropolii pozostał przez siedem lat i wykazał się bogatą pracą organizacyjną, charytatywną i wydawniczą. Podobno za jego czasów ta Metropolia stała się pierwszą, która wydała biuletyn informacyjny. Tam rozwinął przyjazne stosunki z katolickimi Korfianami i ich biskupem, protestantami, Żydami, Ormianami itd. W lipcu 1930 roku reprezentował Church Greece at the Anglican Congress in Lambeth.
Archbishop of America
On August 13, 1930, at the request of Metropolitan Damaskinos of Corinth, he was elected Archbishop of North and South America by the Holy Patriarchal Synod.
Podczas swojej kadencji udało mu się tam zjednoczyć społeczności podzielone przez schizmę narodową. W 1931 r. zorganizował IV Zgromadzenie Duchowne, które uchwaliło nową konstytucję for administracji kościelnej. Zakładał i organizował urzędy archidiecezji, sądy duchowne, szkoły katechetyczne, a szczególną uwagę poświęcał budowie kościołów i szkół. Założył Ladies Philoptochos (1931), Greek Orthodox Theological School of the Holy Cross w Bostonie (1937) dla kształcenia duchownych oraz St. Basil’s Academy w Garrison, New York (1944) dla kształcenia katechetów i dyrektorów chórów.
Podczas swojej archidiecezji w Stanach Zjednoczonych Athenagoras rozwijał dobre relacje ze współbraćmi (Rosjanami, Serbami, Rumunami) i prawosławnymi, ale także pielęgnował bardzo bliskie relacje z czołowymi postaciami w kraju, takimi jak para prezydencka Franklin i Eleanor Roosevelt, a bardziej szczegółowo z prezydentem Harrym Trumanem.
Patriarchate
Elections
Po tym jak patriarcha Maksymos V z Konstantynopola został zmuszony do rezygnacji 18 października 1948 r., Athenagoras został wybrany na patriarchę 1 listopada 1948 r. jako Athenagoras I. Był pierwszym patriarchą wybranym bez wcześniejszego obywatelstwa tureckiego, po wprowadzeniu w życie tureckiej ustawy-dekretu 1092 z 1923 r., ale za uprzednią zgodą rządu tureckiego. W związku z tym otrzymał obywatelstwo tureckie i paszport turecki od prefekta Stambułu na lotnisku po przylocie, uzasadniając to tym, że jego rodzinne miasto było w chwili urodzenia terytorium Imperium Osmańskiego.
Konkretnie 1 listopada 1948 r. został zwołany Synod Endemiczny Patriarchatu Konstantynopola, składający się z 17 arcykapłanów. W skład trzyosobowego głosowania weszli arcykapłani-pastorowie spoza granic Turcji: arcybiskup Ameryki Athenagoras, metropolita Dionizy z Methymnos i metropolita Emmanuel z Caw. Cała trójka otrzymała po 11 głosów, natomiast pustych miejsc było 6. Athenagoras został wybrany w drugiej turze głosowania, gdzie otrzymał 11 głosów. Pozostałe były białe i pochodziły od zwolenników jego głównego rywala, metropolity Derkosa Joachima, który wcześniej został wykluczony z procesu wyborczego przez rząd turecki. Zresztą prasa turecka od początku uważała wybór Athenagorasa za pewnik, podając nawet liczbę głosów, jaką otrzyma.
Departure from the US
Przed wyjazdem do Konstantynopola Athenagoras odbył długie tournée po prawie wszystkich wspólnotach prawosławnych w Ameryce, podając w swoich różnych przemówieniach tam zarys polityki, którą będzie prowadził i wzywając wszystkich do nowej krucjaty przeciwko komunizmowi, „najświętszej bitwy” świata chrześcijańskiego, jak to wówczas określił.
In particular, at the end of November 1948, speaking at a large meeting of clergy in Boston, which was broadcast by all American media, he stressed, among other things:
Storms of adversity are erupting all around us, and the pernicious spirit of destruction threatens to drown our freedom of conscience, our human ideals and the sacred foundations of Christian civilization (...). On the one hand, Greece is already engaged in a hard struggle to preserve its freedom and territorial integrity. Turkey, on the other hand, is in a constant state of caution in the face of the same threat. In fact, the Truman Doctrine has proven to be one of the most effective factors in the struggle to repel this attack. I urge all Americans to support President Truman's efforts (...). Forgetting this sacred duty at a critical time will be tantamount to deserting and abandoning one's position in the holiest battle ever fought in defense of the ideals of Christianity.
More revealing of the role the new patriarch will play in this time of Cold War was his farewell meeting with US President Harry Truman at the White House, during which warm wishes and thanks were exchanged.
Arrival in Istanbul
26 stycznia 1949 r. samolot dostarczony przez prezydenta Trumana przybył do Stambułu, wioząc nowo wybranego patriarchę ekumenicznego Athenagorasa, któremu towarzyszył specjalny adiutant Trumana płk Charles Mara. Gdy samolot wcześniej przeleciał nad grecką przestrzenią powietrzną, doszło do wymiany pozdrowień między królem Pawłem a patriarchą. Przyjęcie przez prefekta Konstantynopola i dużą liczbę przybyłych chrześcijan oraz wielu muzułmanów, być może z ciekawości, było wspaniałe. Patriarcha, wychodząc z samolotu, zaimponował wszystkim, przemawiając nie tylko po grecku, ale i po turecku, wyrażając swoje uznanie dla władz amerykańskich i tureckich.
Immediately After that, the huge motorcade headed to Istanbul's central Taksim Square, where Athenagoras laid a wreath at Kemal Atatürk's statue, with flowers that, it was announced, he himself had cut from the White House gardens. He was enthroned the next day, January 27, 1949. One of his first acts was to travel by rail to Ankara, where he met with President Ismet Inonu and delivered a personal message from President Truman.
His work
Athenagoras' activities in strengthening the internal mission in the climate of the Constantinopolitan archdiocese were significant. He reorganized the Halki School of Theology, appointing new professors and training academic staff, and vigorously improved relations with the Turkish authorities. During his patriarchate, there was a fuller organization of Orthodox parishes abroad, with the elevation of the metropolises in Tiyatir (Western Europe) and Australia to the status of archdioceses, which he supported with auxiliary bishops. In 1959, he visited the Presbyterian patriarchates of the Middle East (Alexandria, Antioch and Jerusalem), and in 1951 and 1960 he prepared Holy Myrrh. In 1965 he founded the Patriarchal Foundation for Patristic Studies at the Vlatadon Monastery in Thessaloniki, in 1966 the Orthodox Center at Chambezy in Geneva, and in 1968 the Orthodox Academy in Crete.
Mimo prestiżu i międzynarodowego uznania, jakie patriarchat zyskał za patriarchatu Athenagorasa, połączyło się to ze smutnymi wydarzeniami z 6 i 7 września 1955 r., tzw. zamieszkami wrześniowymi, kiedy to turecki tłum, kierowany „z góry”, jak udowodniono w procesie Adnana Menderesa w 1961 r., zaatakował greckie sklepy, domy i kościoły, dopuszczając się rozległych zniszczeń i grabieży. Od tych wydarzeń, pod coraz większym naciskiem państwa tureckiego, Grecy ze Stambułu byli stopniowo zmuszani do opuszczenia swoich domów. Incydenty te wywołały napięcie między Grecją a Turcją, pogłoski o usunięciu Patriarchatu z Turcji i względne ochłodzenie dotychczas wspierającego czynnika amerykańskiego. Patriarcha Athenagoras został opisany jako będący w stanie szoku po wrześniowych wydarzeniach, unikający zwołania synodu i w żałobie wstrzymujący się od wszelkich oficjalnych nabożeństw przez półtora roku, aż do Wielkanocy 1957 roku.
In July 1958, after the death of Archbishop Michael, he came into conflict with the synod over the question of his successor. The synod supported the candidacy of Metropolitan Meliton of Imbros and Tenedos, while Patriarch Athenagoras supported Bishop James of Melita. The conflict got to the point where the patriarch dissolved the synod, dismissing all the dissidents. He then appointed a six-member synod, which elected Jacob. This synod remained in effect until October 1959.
In September 1961, he convened the First Pan-Orthodox Conference in Rhodes, the first in a series of preparatory conferences for the Pan-Orthodox Synod, which was successfully completed: It proclaimed the unity of the Orthodox, affirmed the right of the Ecumenical Patriarchate to convene such Synods, strengthened relations with the pre-Chalcedonian Churches, and showed Orthodoxy as a solid force, breaking through its localism. This was followed by the Second Orthodox Conference in September 1963 and the Third Orthodox Conference in November 1964.
In 1963, Ecumenical Patriarch Athenagoras visited Mount Athos on the occasion of the celebration of the millennium of the monastic state, and then to Greece. On June 30, he traveled on a Greek warship from Mount Athos to Faliro. There he was received by King Pavlos and government representatives, and a crowd cheered him on his way to Athens. It was his first visit to Greece since ascending to the ecumenical throne in 1949. This was followed by a doxology in the Athens metropolis, the first with the participation of an ecumenical patriarch in the history of the modern Greek state. He then visited Rhodes, Karpathos, Crete, Corfu, Epirus and Macedonia, and was enthusiastically received everywhere. The most moving stop on his tour was a visit to his birthplace, Vasiliko Pogoni.
Inter-Christian dialogues
Patriarch Athenagoras was active in the ecumenical movement, seeking to establish better relations between Christians. He therefore strengthened cooperation with the World Council of Churches, which had been established shortly before his election, by setting up a Permanent Delegation of the Ecumenical Patriarchate at its headquarters in Geneva, putting Bishop James of Melite at its head.
W ramach deklarowanego zamiaru dotarcia do Kościoła rzymskokatolickiego Athenagoras wykonał kilka wstępnych ruchów za czasów papieża Piusa XII, które jednak nie przyniosły żadnego efektu. Jego następca, Jan XXIII, był bardziej pozytywny i nawet zaprosił Kościół prawosławny do wysłania przedstawicieli/obserwatorów na Sobór Watykański II. Zbliżenie przyspieszyło jednak po śmierci Jana XXIII (3 czerwca 1963) i wyborze jego następcy, Pawła VI. Pierwszym merytorycznym krokiem było jego spotkanie z papieżem Pawłem VI w niedzielny wieczór, 5 stycznia 1964 r., w delegaturze Stolicy Apostolskiej na Górze Oliwnej w Jerozolimie, które odbyło się według ścisłego protokołu. Ich drugie spotkanie miało location the following day at the Patriarchate of Jerusalem, in a more relaxed atmosphere. The two Christian leaders said the road to unity between the two churches is long and difficult, but agreed to establish a commission to promote dialogue between them. The two church leaders held their third informal meeting on the streets of Jerusalem to the cheers of the faithful. This was the first step in the dialogue process.
This symbolic meeting opened up the possibility of genuine dialogue between Orthodox and Roman Catholics for the first time since the schism of 1054. Then, on December 7, 1965, the day of the official closing of the Second Vatican Council, ceremonies marking the abrogation of Anathema 1054 were held simultaneously at St. Peter's Basilica in Rome and at the Patriarchal Church of St. George in Fan. Patriarch Athenagoras read the act of revocation, and Pope Paul VI read the papal brief. The cancellation of the anathema provoked many reactions and even an interruption of Patriarch Athenagoras' commemoration by Orthodox bishops even from Mount Athos seeing ecumenism imposed on Orthodoxy.
On July 25, 1967, Pope Paul VI paid an official visit to Fanara. On October 28 of the same year, after touring the patriarchates of Serbia, Romania and Bulgaria, Patriarch Athenagoras returned the visit by going to the Vatican. His trip continued to Switzerland, where he inaugurated the Orthodox center of the Ecumenical Patriarchate at Chambezy in Geneva, and then to London, where he met with the Primate of the Anglican Church.
Last years and death
On June 28, 1972, Patriarch Athenagoras suffered a fractured thigh. Although his attending physicians recommended that he go to Vienna, he refused. His health suffered complications and he eventually died on July 7, 1972.