Przypowieść o Synu Marnotrawnym

Przypowieść o Synu Marnotrawnym

Przypowieść o Synu Marnotrawnym – początek

Przypowieść zaczyna się od człowieka, który miał dwóch synów, a młodszy z nich prosi ojca, aby oddał mu swój udział w majątku. Wiąże się to z tym, że syn nie mógł czekać na śmierć ojca, chciał go natychmiast. Ojciec zgadza się i dzieli swój majątek między obu synów.

Po otrzymaniu swojej części spadku, młodszy syn podróżuje do odległego kraju i marnuje wszystkie swoje pieniądze na ekstrawaganckie życie. Natychmiast potem głód uderza w ziemię, staje się on rozpaczliwie biedny i zmuszony jest do podjęcia pracy jako trzoda chlewna. (To też byłoby odrażające dla żydowskiej publiczności Jezusa, który uważał świnie za nieczyste zwierzęta). Kiedy dociera do punktu zazdrości jedzenia świń, które obserwuje, w końcu przychodzi do zmysłów:

„A gdy przyszedł do siebie, powiedział: Ilu wynajętych sług mojego ojca ma wystarczająco dużo chleba i do stracenia, a ja ginę z głodu! Pojawię się i pójdę do ojca mego i powiem mu: Ojcze, zgrzeszyłem przeciwko niebu, i przed tobą, i nie jestem już godzien, by nazywać się synem twoim; uczyń mnie jednym z najemnych sług twoich. I wstał, i przyszedł do swego ojca. Ale kiedy był jeszcze w drodze, ojciec zobaczył go i współczuł mu, pobiegł i upadł na szyję, i pocałował go.”

– Luke 15:17-20, Król Jakub.
To oznacza, że ojciec miał nadzieję na powrót syna.

W większości wersji Łukasza, syn nie ma nawet czasu, aby zakończyć swoją mowę próbną, ponieważ ojciec wzywa swoich sług, aby ubrać go w piękną szatę, pierścień i sandały, i ubić „tuczone cielę” na uroczysty posiłek.

Starszy syn, który pracował w polu, słyszy odgłosy świętowania i dowiaduje się o powrocie młodszego brata. Nie robi na nim wrażenia i staje się wściekły. Ma też przemowę dla swojego ojca:

I on odpowiedzial swojemu ojcu: „Zaprawde, przez te wiele lat ja sluzylem tobie, ani tez nie wykroczylem poza twoje przykazanie; a mimo to nigdy nie dales mi dziecka, abym sie rozsmieszal z moimi przyjaciólmi; ale jak tylko przyszedl ten twój syn, który zjadl twoje zycie nierzadkami, zabiles dla niego tlustego cielaka”.

– Łukasz 15:29-30, Król Jakub.
Przypowieść kończy się wyjaśnieniem ojca, że ponieważ młodszy syn powrócił w pewnym sensie z martwych, konieczne było świętowanie:

„Spotkaliśmy się, aby się radować i cieszyć, bo ten twój brat był martwy i znowu żyje; i zaginął, i został znaleziony.”

– Luke 15:32, Król Jakub.
Kontekst i interpretacja

Podczas gdy wielu komentatorów postrzega prośbę młodszego syna o udział w dziedzictwie jako „zuchwałą, a nawet bezczelną” i „równoznaczną z życzeniem śmierci ojca”, żydowski prawnik Bernard Jackson mówi, że „żydowskie źródła nie dają żadnego wsparcia dla [idei], że marnotrawny, szukając awansu, pragnie śmierci ojca”.

Działania młodego człowieka nie prowadzą do sukcesu, marnuje on swoje dziedzictwo i w końcu staje się wytrwałym sługą, z poniżającą pracą opiekowania się świniami, a nawet zazdrości im za strąki szarańczy, które jedzą. To przypomina Przypowieści Salomona 29:3 „Kto kocha mądrość, daje radość swojemu ojcu, ale kto konsultuje się z nierządnicami, marnuje swoje bogactwo”.

Po powrocie ojciec traktuje młodego człowieka z hojnością znacznie bardziej, niż ma prawo oczekiwać. Otrzymuje najlepszą szatę, pierścień na palec i sandały na stopy (Łk 15:22). Odzież w Biblii może być symbolem zmiany statusu bohatera (zob. Odzież biblijna). W tym przypadku, ubranie i dodatki przedstawiają jego odrodzenie („był martwy i znowu żyje”) i nowy stan („zaginął i został znaleziony” – Łukasza 15:23). Żydowski filozof Philo zauważa, że „rodzice często „nie tracą myśli o swoich nieczystych (asotonicznych) dzieciach (…). W ten sam sposób Bóg … myśli także o tych, którzy prowadzą złe życie, dając im w ten sposób czas na reformę, a także zachowując w granicach swojej miłosiernej natury”. Pesikta Rabbati ma podobną historię. „Król miał syna, który zabłądził od ojca w podróży stu dni. Jego przyjaciele powiedzieli mu: „Wróć do swojego ojca”. Powiedział, „Nie mogę.” Wtedy jego ojciec wysłał słowo: „Wróć tak daleko, jak tylko możesz, a ja przejdę do ciebie resztę drogi.” Więc Bóg mówi: „Wróć do mnie, a ja wrócę do ciebie”.

Starszy syn, w przeciwieństwie do niego, myśli raczej w kategoriach „prawa, zasługi i nagrody”, niż „miłości i łaski”. On może reprezentować faryzeuszy, którzy krytykowali Jezusa.

Kilka ostatnich wersetów przypowieści podsumowuje przypowieść zgodnie z żydowską nauką o dwóch sposobach postępowania: sposób życia (posłuszeństwo) i sposób śmierci (grzech). Bóg, zgodnie z judaizmem, raduje się i udziela więcej łask pokutującym grzesznikom niż sprawiedliwym duszom, które nie potrzebują pokuty.

Jest to ostatnia z trzech przypowieści o utracie i odkupieniu, według przypowieści o zaginionej owcy i przypowieści o zaginionej trumnie, którą Jezus opowiada po faryzeuszach i przywódcach religijnych, którzy oskarżają Go o przyjmowanie i jedzenie z „grzesznikami”. Radość ojca opisana w przypowieści odzwierciedla miłość Bożą, „bezgraniczne miłosierdzie Boga” i „odmowę Boga ograniczenia miary Jego łaski”.

Upamiętnianie i wykorzystywanie przypowieści o synu marnotrawnym

Witraż na podstawie przypowieści, Charleston, Karolina Południowa.

Prawosławne .
Kościół prawosławny tradycyjnie czyta tę historię w niedzielę Syna Marnotrawnego, która w ich roku liturgicznym jest niedzielą przed Niedzielą Meatfare i około dwóch tygodni przed rozpoczęciem Wielkiego Postu. Czytany jest jeden wspólny hymn z tej okazji,

Zapomniałem lekkomyślnie o Twojej chwale, Ojcze;
A wśród grzeszników rozproszyłem bogactwa, które mi dałeś.
A teraz wołam do Ciebie jako marnotrawca:
Zgrzeszyłem przed Tobą, o miłosierny Ojcze;
Przyjmij mnie jako pokutnika i uczyń mnie jednym z Twoich najemnych sług.

Katolicki
W swojej adhortacji apostolskiej z 1984 r. zatytułowanej Reconciliatio et paenitentia (łac. Pojednanie i pokuta) papież Jan Paweł II wykorzystał tę przypowieść do wyjaśnienia procesu nawrócenia i pojednania. Podkreślając, że Bóg Ojciec jest „bogaty w miłosierdzie” i zawsze gotowy do przebaczenia, stwierdził, że pojednanie jest darem z jego strony. Stwierdził, że dla Kościoła „misją pojednania jest inicjatywa, pełna współczującej miłości i miłosierdzia, tego Boga, który jest miłością”. Zagadnienia poruszone w tej przypowieści zgłębił także w swojej drugiej encyklice, Dives in misericordia (po łacinie Rich in Mercy), wydanej w 1980 roku.

W sztuce

Rembrandt, The Return of the Prodigal Son, 1662-1669 (Muzeum Ermitażu, Petersburg)

Gerard van Honthorst, 1623, jak wiele utworów z tego okresu, dopuszcza scenę rodzajową o treści moralnej.

Jeździec polski; być może syn marnotrawny. Temat ten jest przedmiotem wielu dyskusji.
Sztuka
Spośród około trzydziestu przypowieści zawartych w Ewangeliach kanonicznych, była to jedna z czterech, które zostały pokazane w sztuce średniowiecznej niemalże z wyłączeniem pozostałych, ale nie zmieszały się ze scenami narracyjnymi Życia Chrystusa (pozostałe były Mądrymi i Głupimi Dziewicami, Nurkami i Łazarzem oraz Dobrym Samarytaninem. Robotnicy w winnicy pojawiają się także we wczesnośredniowiecznych dziełach).

Od czasów renesansu ukazane liczby nieco się powiększyły, a poszczególne sceny – wysokie żywe, pasterskie i powrót – Syna Marnotrawnego stały się wyraźnym faworytem. Albrecht Dürer wykonał wśród świń słynną rycinę Syna Marnotrawnego (1496 r.), popularny temat w renesansie północnym. Rembrandt przedstawił kilka scen z przypowieści, zwłaszcza ostatni epizod, który w trakcie swojej kariery wielokrotnie trawił, rysował lub malował. Przynajmniej jedno z jego dzieł, „Syn marnotrawny w tawernie”, portret samego siebie jako Syna, brzydzącego się z żoną, jest jak wizerunki wielu artystów, sposobem na dostrzeżenie gatunkowej sceny tawerny – jeśli tytuł był rzeczywiście pierwotnym zamiarem artysty. Jego późny Powrót Syna Marnotrawnego (1662-1669, Muzeum Ermitaż, Petersburg) jest jednym z najpopularniejszych dzieł artysty.

Scena i przypowieść o Synu Marnotrawnym
W XV i XVI wieku temat ten był tematem na tyle popularnym, że Sztuka Syna Marnotrawnego mogła być postrzegana jako podgatunek angielskiej sztuki moralnej. Przykładami są: The Rare Triumphs of Love and Fortune, The Disobedient Child i Acolastus.

Godne uwagi adaptacje do spektaklu to oratorium Arthura Sullivana z 1869 roku, opera Amilcare Ponchiellego z 1880 roku, kantata Claude’a Debussy’ego z 1884 roku, balet w choreografii George’a Balanchine’a do muzyki Sergiusza Prokofiewa z 1929 roku, balet Hugo Alfvéna z 1957 roku oraz opera Benjamina Brittena z 1968 roku.

Wiele z tych adaptacji dodano do materiału biblijnego, aby wydłużyć historię; na przykład film „Marnotrawca” z 1955 roku nabrał znacznych swobód, na przykład dodając do opowieści kuszącą kapłankę Astarte.

Muzyka popularna
Do tej przypowieści odwołuje się ostatni wers tradycyjnej irlandzkiej melodii ludowej „The Wild Rover” („Pójdę do domu do moich rodziców, wyznam, co zrobiłem / i poproszę ich o wybaczenie ich marnotrawnemu synowi”).

Niejasne adaptacje to m.in. wielebny Robert Wilkins, który opowiedział historię tej przypowieści w piosence „Prodigal Son”, która prawdopodobnie najlepiej znana jest jako wersja okładkowa Rolling Stonesów na ich albumie „Beggar’s Banquet” z 1968 roku. „Prodigal Man” został napisany przez Teda Nugenta i jest drugim utworem trzeciego albumu „Migration” The Amboy Dukes i został wydany w 1969 roku. The Osmonds prezentują wersję przypowieści w swoim przebojowym utworze „Let Me In” z 1973 roku, pochodzącym z ich mormońskiego concept albumu „The Plan”. Brytyjska grupa heavy metalowa Iron Maiden nagrała utwór „Prodigal Son”, oparty na przypowieści o tej samej nazwie, który ukazał się na ich drugim wydawnictwie, Killers, w 1981 roku. U2 nagrało piosenkę „The First Time” na ich albumie „Zooropa” z 1993 roku. Oparty na przypowieści przedstawia ideę alternatywnego zakończenia tej historii. Można by twierdzić, że piosenka Kelly Willard z 1982 roku „Make Me A Servant” jest oparta na tym, co syn powiedział ojcu po powrocie do domu. „The Prodigal Son Suite” z albumu „The Prodigal Son” jest jednym z pierwszych pośmiertnych wydań śpiewaka i pianisty gospel Keitha Greena w 1983 roku. Inny artysta chrześcijańskiej sceny muzycznej tego okresu, Benny Hester, nagrał w 1985 roku na podstawie przypowieści piosenkę „When God Ran”.

Muzyk z Detroit, Kid Rock, nagrał również piosenkę „Prodigal Son”, która ukazała się na jego drugiej płycie „The Polyfuze Method” w 1993 roku. Kid Rock później ponownie nagrał ten utwór na swój album „The History of Rock” z 2000 roku. Trio BarlowGirl, Christian Rock, nagrało piosenkę „She Walked Away”, na którą wpływ miała przypowieść, jako część ich albumu z 2004 roku pod własnym tytułem. Zespół rockowy „Indie” Two Gallants zawarł przypowieść w utworze „The Prodigal Son” na swoim albumie „What the Toll Tells” z 2006 roku. Muzyk Dustin Kensrue napisał piosenkę o „The Prodigal Son” zatytułowaną „Please Come Home” na albumie o tej samej nazwie wydanym w 2007 roku. Rockowy zespół Sevendust ma utwór zatytułowany „Prodigal Son” na swojej płycie z 2008 roku, rozdział VII: Hope and Sorrow. Zespół Bad Religion ma utwór o tym samym tytule na albumie „New Maps of Hell”. Zespół Extreme nagrał utwór zatytułowany „Who Cares?”, który ukazał się na albumie III Sides to Every Story, na który wpływ ma ta przypowieść. Brantley Gilbert wydał piosenkę zatytułowaną „Modern Day Prodigal Son”. Brytyjski zespół Reggae Steel Pulse nagrał piosenkę „Prodigal Son” na swoim debiutanckim albumie „Handsworth Revolution”, odtwarzając biblijną historię jako rastafarską przypowieść. Post-Hardcore’owy zespół „Gideon” wydał piosenkę „Prodigal Son”, która ukazała się na ich drugim albumie „Milestone”. Chrześcijański strój rockowy The Chinese Express otworzył i zamknął swoje wydawnictwo w 2006 roku dwuczęściową opowieścią o przypowieści z utworami „Said the son to the Father” i „Said the Father to the Son”. Post-hardcorowy zespół „Jamie’s Elsewhere” wydał również piosenkę „Prodigal Son”. Los Angeles rapowa grupa House of Pain nawiązuje do przypowieści w jednym z wersetów ich piosenki, „Jump Around”. Angielski zespół indie rockowy alt-J odwołuje się do przypowieści w pierwszym wersie swojego utworu „Left Hand Free”. Na swoim albumie Something Different z 2015 roku chrześcijańska grupa Sidewalk Prophets zamieściła podnoszącą na duchu piosenkę „Prodigal” z tekstami, które są skierowane w stronę Syna Marnotrawnego z przypowieści, lub jakiejkolwiek osoby, która jest lub czuła się w podobnej sytuacji.

W 2006 roku artysta country Dierks Bentley napisał piosenkę do swojego albumu Long Trip Alone zatytułowaną „The Prodigal Son’s Prayer”. Piosenka ta oparta jest na perspektywie powrotu syna do domu po tym, jak zrujnował się w świecie. Gospel artists Tribute Quartet wydał „When the Prodigal Comes Home” w 2016 roku.

Literatura i przypowieść o Synu Marnotrawnym

Kolejnym literackim hołdem złożonym tej przypowieści jest książka holenderskiego teologa Henri Nouwena z 1992 r. „Powrót syna marnotrawnego”: Opowieść o powrocie syna marnotrawnego, w której opisuje on swoją własną duchową drogę przesyconą zrozumieniem opartym na spotkaniu z obrazem Rembrandta o powrocie syna marnotrawnego i zajmuje się trzema postaciami: młodszym, marnotrawnym synem; samozwańczym, urażonym starszym synem; oraz współczującym ojcem – z którym autor identyfikuje się osobiście. Wcześniejszym dziełem podobnym do przypowieści jest „Le retour de l’enfant prodigue” („Powrót syna marnotrawnego”), opowiadanie André Gide’a.

Rudyard Kipling napisał wiersz, w którym przedstawił interpretację perspektywy młodszego brata.

Przypowieść o synu marnotrawnym jest także powracającym tematem w twórczości Rainera Marii Rilkego, który zinterpretował przypowieść w inny sposób, niż w konwencjonalnej lekturze. W jego wersji przypowieści nie chodziło tak bardzo o odkupienie i przebaczenie rodziny; miłość rodziny, a w ogóle miłość ludzka, była postrzegana jako mniej godna niż miłość niedoceniana, która jest najczystszą formą miłości. Mniej kochając rodzinę, Syn może kochać Boga bardziej, nawet jeśli ta miłość nie zostanie zwrócona.

Temat Syna marnotrawnego odgrywa ważną rolę w powieści Anny Tyler Szpulka błękitnej nici.

O Synu marnotrawnym wspominano także w sztuce Kupiec wenecki oraz komediach Williama Shakespeare’a As You Like It. O Synu marnotrawnym wspomniano także w romansie Szekspira, Baśni zimowej (Akt 4, Scena 4, wiersz 89).

Podobna przypowieść w buddyzmie Mahajany
Przypowieść o zaginionym synu można znaleźć również w buddyjskiej Sutrze Lotosu Mahajany. Te dwie przypowieści są tak podobne w swoim zarysie i wielu szczegółach, że kilku uczonych założyło, iż jedna wersja wpłynęła na drugą lub że oba teksty mają wspólne pochodzenie. Jednakże wpływ biblijnej historii na sutrę Lotosu jest uważany za mało prawdopodobny, biorąc pod uwagę wczesne datowanie warstwy sutry zawierającej przypowieść buddyjską. Pomimo swoich podobieństw, obie przypowieści kontynuują się inaczej po pierwszym spotkaniu syna po jego powrocie. W opowieści biblijnej następuje natychmiastowe zjednoczenie obu przypowieści. Natomiast w sutrze Lotosu biedny syn nie uznaje bogacza za swojego ojca. Kiedy ojciec wysyła kilku asystentów na powitanie syna, syn panikuje, obawiając się jakiejś kary. Ojciec pozwala wtedy synowi odejść, nie mówiąc mu o ich pokrewieństwie. Stopniowo jednak przybliża syna do niego, zatrudniając go na kolejnych wyższych stanowiskach, by w końcu powiedzieć mu o ich pokrewieństwie. W buddyjskiej przypowieści ojciec symbolizuje Buddę, a syn każdego człowieka. Ich pokrewieństwo symbolizuje, że każda istota ma naturę Buddy. Ukrycie pokrewieństwa ojca z synem jest uważany za umiejętne środki (sanskryt:upāya).