Święty Paisios Athonita (ur. Arsenios Eznepidis, Farasa Azja Mniejsza, 25 lipca 1924 – Święty Klasztor Świętego Jana Teologa w Suroti – Vasilika Saloniki, 12 lipca 1994) był XX-wiecznym greckim mnichem kapadockim, który stał się szeroko znany ze swojego życia monastycznego i działalności. Jego klasyfikacja jako świętego Kościoła prawosławnego została przyznana przez Ekumeniczny Patriarchat Konstantynopola 13 stycznia 2015 r., a jego wspomnienie obchodzone jest 12 lipca, w dniu pochówku. W 2017 r. decyzją Świętego Synodu Kościoła Grecji został ogłoszony patronem wojskowej broni wstawienniczej.

Pierwsze lata
Dzieciństwo
Urodził się 25 lipca 1924 r. w Farasie w Kapadocji, był synem Prodromosa i Eulogii-Eulabii Eznepidis. Miał jeszcze ośmiu braci i sióstr, a jego ojciec był sołtysem. 7 sierpnia 1924 roku, na tydzień przed wyjazdem Farasiotów do Grecji, został ochrzczony przez proboszcza Arseniosa, którego w 1986 roku Kościół prawosławny uznał za świętego. Arsenios nalegał i nadał mu własne imię, “aby – jak mówił – zostawić mnicha na nogach”.

Pięć tygodni po chrzcie młodego wówczas Arseniosa, 14 września 1924 roku, rodzina Eznepidisów, w związku z wymianą ludności, wraz z karawanami uchodźców dotarła do małego portu Agios Georgios Keratsinios w Pireusie. Następnie udał się na Korfu, gdzie na półtora roku został tymczasowo osadzony w Kastro. Następnie przeniósł się do Igoumenitsy i trafił do Konitsy, gdzie ukończył szkołę podstawową i otrzymał świadectwo ukończenia szkoły “z oceną osiem i doskonałym zachowaniem”. Od najmłodszych lat nosił zawsze przy sobie kartkę papieru, na której notował cuda św. Arseniosa. Wykazywał szczególną skłonność do monastycyzmu i żarliwie pragnął zostać mnichem. Rodzice mówili mu: “najpierw zapuść brodę, a potem cię wypuścimy”.

Dorastanie i wojsko
W okresie pomiędzy teraz a służbą w wojsku Arsenios pracował jako stolarz. Gdy zlecono mu wykonanie trumny, on, dzieląc żal rodziny i ówczesną biedę, nie prosił o pieniądze.

W 1948 roku Arsenios służył w wojsku jako radiooperator podczas wojny domowej. Dopóki nie był radiooperatorem, prosił o możliwość walki na pierwszej linii, aby niektórym członkom rodziny nie stała się krzywda. Jednak większość swojej służby odbył w specjalności radiooperatora. Dlatego też w wielu publikacjach poświęconych życiu Starszego określa się go mianem “Bożego Człowieka Pogotowia Ratunkowego”. W istocie, Starszy, powołując się na tę zdolność podczas swojej służby wojskowej jako przykład, odpowiedział komuś, kto kwestionował przydatność życia monastycznego, że mnisi są “radiooperatorami Boga”, co oznacza ich żarliwą modlitwę i troskę o resztę ludzkości. Z wojska został zwolniony w 1949 roku.

Życie klasztorne
Wczesne lata
Arsenios po raz pierwszy wstąpił na Górę Athos, aby zostać mnichem w 1949 roku, zaraz po zwolnieniu z wojska. Wrócił jednak na kolejny rok do życia świeckiego, aby zrehabilitować swoje siostry, dlatego w 1950 roku udał się na Górę Athos. Początkowo zamieszkał w skete św. Pantelejmona, w celi Ofiarowania Najświętszej Marii Panny. Tam poznał ojca Cyryla, który był opatem klasztoru i wiernie za nim podążał.

Wkrótce potem opuścił klasztor i skierował się do klasztoru Esfigmenos. Tam 27 marca 1954 roku odbyła się uroczystość “racioeviche” i przyjął swoje pierwsze imię, które brzmiało Averkios. I tam od razu wyróżnił się pracowitością, wielką miłością i zrozumieniem, jakie okazywał braciom, wiernym posłuszeństwem wobec starszego, pokorą, gdyż w praktyce uważał się za gorszego od wszystkich mnichów. Modlił się żarliwie. Do jego ulubionych lektur należały powiedzenia Ojców Pustyni i Abba Izaaka z Syros.

Wkrótce potem opuścił klasztor Esfigmenos i skierował się do klasztoru Filotheos, który był swoistym klasztorem, gdzie monastyrem był również jego wuj. Jednak jego spotkanie ze starszym Symeonem było katalizatorem przebiegu i kształtowania się monastycznego charakteru Paisjusza. 3 marca 1957 roku został wyświęcony na “krzyżowca” i otrzymał “Małą Kształtkę”. Wtedy też nadano mu ostatecznie imię “Paisios”, na cześć metropolity Paisiosa II z Cezarei, który był również jego rodakiem z Kapadocji.

W 1958 roku, kierując się “wewnętrznymi informacjami”, trafił do Stomio Konitsa. Prowadził tam prace, które dotyczyły heterodoksów, ale obejmowały również pomoc umęczonym i biednym Grekom, czy to przez działalność charytatywną, czy też przez pocieszanie i wspieranie ich psychicznie słowem Ewangelii. Przez cztery lata przebywał w Świętym Klasztorze Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Stomio, gdzie za swoją służbę i charakter był bardzo kochany przez mieszkańców regionu.

W 1962 r. udał się na Górę Synaj, gdzie przez dwa lata przebywał w celi świętych Galactiusa i Science. Szczególnie bliski stał się Beduinom, dając im jedzenie za pieniądze ze sprzedaży pielgrzymom drewnianych krzyży, które sam wykonał.

Powrót do Góry Athos
W 1964 roku powrócił na Górę Athos i zatrzymał się w Skete Timios Prodromos Iviron. W tym czasie był podwładnym rosyjskiego mnicha Tychona, który praktykował w starachowickiej celi Świętego Krzyża aż do swojej śmierci w 1968 roku, po której, zgodnie z życzeniem Tychona, pozostał w jego celi przez jedenaście lat. W tym samym roku doradził jednemu ze swoich najbliższych uczniów, Bazylemu Gontikakisowi, aby został opatem i pomógł odbudować święty patriarchalny i krzyżowy klasztor Stavronikita, co było ważnym krokiem w odrodzeniu monastycyzmu na Athosie. Starszy Paisios bardzo czcił swojego Starszego, Tychona, i zawsze mówił o nim ze wzruszeniem.

W 1966 roku poważnie zachorował i został przyjęty do szpitala “Georgios Papanikolaou” w Salonikach. Przeszedł operację, w wyniku której częściowo usunięto mu płuca. W okresie do czasu wyzdrowienia i powrotu na Górę Athos, był goszczony w Świętym Klasztorze Świętego Jana Ewangelisty w Souroti. Po wyzdrowieniu wrócił na Górę Athos i w 1967 roku przeniósł się do Katounakii, a konkretnie do komórki Lavreotiko w Ypatio. Następnie został przeniesiony do klasztoru Stavronikita, gdzie znacznie pomagał w pracach fizycznych, przyczyniając się do renowacji klasztoru.

W Panaguda
W 1979 roku opuścił skete Timios Stavros i udał się do klasztoru Koutloumousiou. Tam wstąpił do bractwa monastycznego jako uczeń-mnich. Panaguda była opuszczoną celą, a Paisios ciężko pracował, aby stworzyć celę “więzienną”, w której przebywał do końca życia. Od czasu, gdy zamieszkał w Panaguda, odwiedzały go tłumy ludzi. Faktycznie, ludzi było tak dużo, że pojawiły się nawet specjalne znaki wskazujące drogę do jego celi, aby odwiedzający nie przeszkadzali innym mnichom. Otrzymywał też zbyt wiele listów. Jak mawiał staruszek, był bardzo strapiony, bo z listów dowiadywał się tylko o rozwodach i chorobach, psychicznych lub fizycznych. Mimo napiętego grafiku, kontynuował intensywne życie ascetyczne, do tego stopnia, że mało odpoczywał, 2-3 godziny dziennie. Nadal jednak przyjmował i starał się pomagać odwiedzającym. Wykonywał też “stempelkowe” ikony, które wręczał gościom jako błogosławieństwo.

Jako mnich miał miłość i pokorę w najpełniejszym zakresie. Pomagał swoim gościom, w prostych słowach, przejść od powierzchownej religijności do ontologicznego doświadczenia faktu Kościoła. Troszczył się o cały świat, a szczególnie o dzieci i młodzież.

Krążyła bezpodstawna plotka, że w jego celi mieszka wiele oswojonych węży, a był to zapewne mit, który sam kultywował, aby uniknąć uciążliwości gości. Według filozoficznej analizy postrzegania natury w chrześcijaństwie, jest to część ortodoksyjnej tradycji hagiologicznej, w której święci mają komunię ze zwierzętami. Uważa się, że ten poziom rozumienia natury osadzony w kulturze zachodniej jest czymś, co wymyka się jednowymiarowej narracji historyczno-analitycznej wielu współczesnych filozofów zachodnich.

Choroby
W 1966 roku Starszy był hospitalizowany w szpitalu George’a Papanikolaou z powodu zapalenia oskrzeli. Po operacji ich usunięcia oraz z powodu stosowania silnych antybiotyków, u Starszego rozwinęło się rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego, które pozostawiło u niego stałą niestrawność. W pewnym momencie, podczas pracy nad prasą w celi, nabawił się przepukliny pachwinowej. Odmówił hospitalizacji i cierpliwie znosił chorobę, która dawała mu straszne bóle przez cztery czy pięć lat. Pewnego dnia, podczas wizyty w Souroti, znajomi lekarze zawieźli go do szpitala Thessaloniki Theagenio Cancer, gdzie przeszedł operację. Starszy kontynuował, mimo sprzeciwu lekarzy, ciężkie życie ascetyczne i pracę fizyczną, która jeszcze bardziej pogorszyła jego stan zdrowia.

Po 1993 roku cierpiał na krwotoki, z powodu których odmawiał hospitalizacji, twierdząc, że “wszystko załatwi się z glebą”. W listopadzie tego samego roku po raz ostatni opuścił górę Athos i udał się do świętego klasztoru św. Jana Teologa w Suroti – Vasilika Thessaloniki na uroczystość św. Arseniosa (10 listopada). Pozostał tam przez kilka dni, a gdy przygotowywał się do wyjazdu zachorował i został przeniesiony do Theagenio, gdzie zdiagnozowano u niego guz w okrężnicy. Uznał raka za spełnienie swojej prośby do Boga i korzystne dla jego zdrowia duchowego. W dniu 4 lutego 1994 r. przeszedł operację.

Mimo że choroba nie ustępowała, lecz dawała przerzuty do płuc i wątroby, Starszy ogłosił 13 czerwca chęć powrotu na Górę Athos. Jednak wysoka gorączka i duszności zmusiły go do pozostania.

Koniec jego życia
Pod koniec czerwca lekarze ogłosili, że długość jego życia wynosi najwyżej dwa do trzech tygodni. W poniedziałek 11 lipca (święto św. Eufemii) po raz ostatni komunikował się, klęcząc przed swoim łóżkiem. W ostatnich dniach życia postanowił nie brać żadnych leków ani środków przeciwbólowych, mimo strasznych bólów związanych z chorobą. Ostatecznie odszedł we wtorek 12 lipca 1994 roku o godzinie 11:00 w wieku 69 lat i został pochowany w Świętym Klasztorze św. Jana Teologa w Souroti – Vasilika w Salonikach. Od tego czasu, co roku w dniach 11-12 lipca, w dniu jego święta, na Świętych Rekolekcjach odbywa się czuwanie z udziałem tysięcy wiernych.

Praca autorska
Starszy Paisios napisał 4 książki, które zostały wydane przez Święty Monaster “Ewangelisty Jana Teologa” z Suroti w Salonikach. Książki te zatytułowane są:

Święty Arsenios z Kapadocji (1975).
Stary Hatzi-George the Athonite, 1809-1886 (1986)
Święci Ojcowie i Góra Athos (1993)
Listy (1994)
Docenianie i potomność
Jeszcze przed śmiercią świętego Paisjusza wokół jego imienia zaczął się tworzyć mit. W monastycznej społeczności Athosu niektórzy starsi mnisi i gorliwcy, np. z klasztoru Esfigmenos, byli wobec niego krytyczni. Według patriarchy Bartłomieja, Paisios był jedną z osób odpowiedzialnych za odrodzenie monastycyzmu na Górze Athos, który do lat 60. XX wieku podupadał. W Grecji i na górze Athos znany jest, obok świętego Porfiriusza, jako cudotwórca i uzdrowiciel.

Cudowność otaczająca starszego Paisiosa sprawiła, że codziennie setki osób odwiedzają klasztor św. Jana Teologa w Souroti, który również znany jest z jego imienia, aby oddać cześć grobowi, na którym spoczywa. W obiegu są też dziesiątki książek z jego naukami i proroctwami, poruszającymi różne tematy, od końca świata po wyzwolenie Konstantynopola i terytoriów albańskich od Grecji, (konkretnie kontynentu północnego) i rozwiązanie Turcji, a także Skopje. Zainteresowanie Paisiosem szczególnie wzrosło w okresie greckiego kryzysu gospodarczego.

Świętego uhonorowano także wydarzeniami w organizacjach prawosławnych w Rosji, a na język rosyjski przetłumaczono książkę o jego życiu.

W 2016 roku powstał film dokumentalny o życiu św. Paisjusza, wyprodukowany przez moskiewskie Studio Filmowe POKROV oraz Patriarchat Moskwy i Całej Rusi. Wsparcie finansowe dla tego przedsięwzięcia zapewniła Federalna Agencja Prasy i Mediów, która jest częścią Ministerstwa Telekomunikacji i Mediów Federacji Rosyjskiej. Ten dokument przedstawia świadectwa biskupów, mnichów i świeckich o ich doświadczeniach ze św. Paisjuszem.

W 2022 roku telewizja Mega Channel wyemitowała historyczny, biograficzny serial “Święty Paisios – z Faras do nieba”. Charakteryzował się on ogromnym przyjęciem przez telewidzów, którego pierwszy odcinek obejrzało 1 597 820 widzów, a najwyższy odsetek w danej kategorii widowni wyniósł 40,6%. W drugim odcinku oglądalność serialu wzrosła do 1 610 519 widzów. Podobny sukces osiągnięto na Cyprze, gdzie serial emitowany był na antenie Alfa Cyprus, gdzie pierwszy odcinek przekroczył 30% oglądalności w grupie ogólnej widzów, osiągając 30,6%.

Ranking Świętych
13 stycznia 2015 r. zebrał się Święty i Święty Synod Patriarchatu Ekumenicznego i podjął decyzję o zakwalifikowaniu mnicha Paisiosa z Góry Athos do Świętego Kalendarza Kościoła Prawosławnego. 2 listopada 2017 roku święty Paisios z Góry Athos został ogłoszony patronem karabinu interwencyjnego w armii greckiej. Pierwszym kościołem parafialnym w Grecji poświęconym Świętemu jest kościół w Nea Ephesus w Pierii, a na Cyprze Święty Kościół Świętych Paisiosa Athonite i Arseniosa Kappadokou w Ekali w Limassol.

Sztuczna Inteligencja